Liczne dolegliwości oczu, a w szczególności nadmierne łzawienie, mogą znacznie obniżyć komfort codziennego życia, zwłaszcza u osób korzystających z soczewek kontaktowych. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej mechanizmom fizjologicznym odpowiedzialnym za produkcję i odpływ łez, wskażemy główne czynniki wywołujące nadmierne łzawienie oraz omówimy dostępne metody diagnostyczne i terapeutyczne. Zwrócimy także uwagę na zasady profilaktyki oraz dobór odpowiednich soczewek, co pozwala zminimalizować ryzyko dyskomfortu i powikłań okulistycznych.
Anatomia i funkcja układu łzowego
Podstawowym zadaniem aparatu łzowego jest ochron a powierzchni oka przed czynnikami zewnętrznymi oraz utrzymanie prawidłowego nawilżenia rogówki i spojówek. W skład tego układu wchodzą gruczoł łzowy oraz kanaliki odprowadzające, których współpraca zapewnia stałą wymianę płynu łzowego. Kluczowym elementem jest również film łzowy – cienka warstwa na powierzchni oka, składająca się z trzech głównych warstw:
- warstwa lipidowa – chroni przed nadmiernym odparowywaniem,
- warstwa wodna – dostarcza składników odżywczych i usuwa drobnoustroje,
- warstwa śluzowa – poprawia przyczepność płynu łzowego do powierzchni oka.
Zaburzenie równowagi którejkolwiek z tych warstw prowadzi do uczucia suchość lub paradoksalnie nadprodukcji łez. Ponadto prawidłowe dopasowanie anatomiczne gruczołu łzowego i drożność przewodów wyprowadzających jest niezbędne, aby zapewnić odpowiednią cyrkulację i odpływ.
Przyczyny łzawienia oczu u użytkowników soczewek kontaktowych
Mikro- i makro-uszkodzenia powierzchni oka
Noszenie soczewek kontaktowych może prowadzić do powstawania mikrourazów rogówki lub spojówek. Powtarzające się tarcie soczewek o powierzchnię oka wywołuje miejscowy stan zapalny, a w konsekwencji wzmożone łzawienie. Mikrodefekty naskórkowe stają się także bramą dla mikroorganizmów, co zwiększa ryzyko infekcji.
- Niewłaściwy materiał soczewek – o zbyt niskiej przepuszczalności tlenu,
- Ostre zanieczyszczenia – drobiny kurzu czy piasku,
- Nieprawidłowy kształt soczewek – prowadzący do punktowego ucisku.
Reakcje alergiczne i nietolerancje
U pewnej grupy użytkowników soczewek kontaktowych rozwija się alergia na materiały silikonowo-hydrożelowe, środki konserwujące w płynach do pielęgnacji lub na zanieczyszczenia osadzające się na powierzchni soczewek. W efekcie spojówki reagują nadprodukcją łez w ramach obronnego mechanizmu oczyszczającego. Często towarzyszą temu:
- świąd i pieczenie oczu,
- obrzęk powiek,
- zaczerwienienie spojówek.
Zaburzenia wydzielania i odpływu łez
Nie tylko noszenie soczewek, ale także naturalne czynniki, takie jak zaburzenia hormonalne czy choroby ogólnoustrojowe, mogą wpływać na zaburzenie produkcji i odpływu łez. Użytkownicy soczewek są szczególnie narażeni, gdy:
- istnieje niedrożność kanalików łzowych,
- obniżona jest wrażliwość nerwowa rogówki,
- zmniejszona jest funkcja gruczołów Meiboma – odpowiedzialnych za warstwę lipidową filmu łzowego.
Diagnostyka i postępowanie terapeutyczne
Badania okulistyczne i ocena filmu łzowego
W celu określenia źródła łzawienie specjalista przeprowadza szereg testów oceniających strukturę i funkcję aparatu łzowego:
- test Schirmera – mierzy ilość wytwarzanych łez,
- ocena przerwania filmu łzowego (TBUT),
- biomikroskopia szczelinowa – pozwala uwidocznić ogniska zapalne i defekty nabłonka,
- fluoresceinowy test barwienia – identyfikuje uszkodzenia powierzchniowe.
Dzięki nowoczesnemu sprzętowi diagnostycznemu można precyzyjnie określić, która z warstw filmu łzowego wymaga wzmocnienia oraz czy istnieją przeszkody w odpływie łez.
Leczenie przyczynowe i objawowe
Postępowanie terapeutyczne dostosowuje się do wykrytej przyczyny nadmiernego łzawienia. Wśród stosowanych metod wymienia się:
- krople nawilżające bez konserwantów – uzupełniają naturalny film łzowy,
- leki przeciwhistaminowe – w przypadku reakcji alergicznych,
- miejscowe antybiotyki – w razie infekcji bakteryjnej,
- kanalikoplastykę lub intubację kanalika – przy niedrożności odpływu,
- zabiegi stymulujące pracę gruczołów Meiboma – masaż i ciepłe okłady.
Wszystkie formy leczenia wymagają ścisłej diagnostyka i monitorowania efektów, aby uniknąć nawrotów dolegliwości. W wielu przypadkach konieczne jest także psychiczne przygotowanie pacjenta na dłuższe stosowanie terapii utrzymującej prawidłowy stan powierzchni oka.
Profilaktyka i dobór odpowiednich soczewek
Wymierne korzyści w zapobieganiu nadmiernemu łzawieniu przynosi właściwy dobór i pielęgnacja soczewek kontaktowych. Kluczowe zasady profilaktyki to:
- zastępowanie soczewek jednorazowych codziennie lub soczewek miesięcznych zgodnie z zaleceniami,
- stosowanie płynów wielofunkcyjnych bez konserwantów,
- przestrzeganie zasad higiena – dokładne mycie rąk przed dotknięciem soczewek,
- regularne kontrole okulistyczne co 6–12 miesięcy,
- unikanie dłuższego noszenia soczewek w warunkach o niskiej wilgotności powietrza lub silnym wietrze.
Dodatkowo producenci coraz częściej wprowadzają na rynek rozwiązania, takie jak soczewki z nanotechnology surface treatment, które zwiększają poziom nawilżenia i ograniczają osadzanie się depozytów białkowych. Właściwe dopasowanie materiału soczewki do indywidualnych warunków oczu pacjenta może zatem znacząco zredukować ryzyko wystąpienia dolegliwości.
