Astygmatyzm to jedna z najczęściej diagnozowanych wad wzroku, wpływająca zarówno na ostrość widzenia, jak i komfort codziennego funkcjonowania. W poniższym tekście omówione zostaną charakterystyczne objawy tej wady, metody jej diagnostyki oraz dostępne formy leczenia, w tym zaawansowane techniki korekcyjne z wykorzystaniem soczewki kontaktowych oraz zabiegów laserowych.
Mechanizm powstawania astygmatyzmu
Podstawą prawidłowego widzenia jest równomierne załamywanie promieni świetlnych przez strukturę oka. W przypadku astygmatyzmu krzywizna rogówki bądź soczewki wewnątrzgałkowej nie jest identyczna w różnych płaszczyznach optycznych. W rezultacie promienie świetlne skupiają się w kilku ogniskach, co prowadzi do zniekształcenia obrazu.
Podział astygmatyzmu
- astygmatyzm prosty – ognisko pionowe przed siatkówką, ognisko poziome za nią;
- astygmatyzm odwrotny – ognisko poziome przed siatkówką, pionowe za nią;
- astygmatyzm mieszany – oba ogniska znajdują się po przeciwnych stronach siatkówki;
- astygmatyzm regularny i nieregularny – różnice w rozmieszczeniu osi optycznych.
Przyczyny anatomiczne i czynniki ryzyka
- wrodzone zaburzenia kształtu rogówki;
- urazy i blizny rogówki;
- choroby rogówki, np. keratokonus;
- operacje okulistyczne (np. po przeszczepie rogówki);
- genetyczne predyspozycje w rodzinie.
Objawy astygmatyzmu
Symptomy astygmatyzmu mogą różnić się natężeniem w zależności od stopnia wady. W wielu przypadkach pacjenci sygnalizują szereg dolegliwości utrudniających codzienne obowiązki.
Typowe symptomy
- rozmyty lub zniekształcony obraz przy patrzeniu na przedmioty zarówno z bliska, jak i z daleka;
- częste bóle głowy, szczególnie po wysiłku wzrokowym;
- zmęczenie oczu, pieczenie i łzawienie;
- konieczność mrużenia powiek, by wyostrzyć kontury przedmiotów;
- niemożność odczytania drobnych liter pomimo noszenia okularów.
Wpływ astygmatyzmu na codzienne czynności
Osoby z nierozpoznanym lub źle skorygowanym astygmatyzmem mają problemy z prowadzeniem samochodu po zmroku, czytaniem drobnego druku oraz pracą przy komputerze. Zaburzona ostrość widzenia może obniżać jakość nauki u dzieci i wydajność w miejscu pracy.
Diagnostyka i badania okulistyczne
W celu ustalenia specyfiki astygmatyzmu i dobrania optymalnej metody korekcji niezbędna jest kompleksowa diagnostyka okulistyczna.
Podstawowe badania refrakcji
- autokeratorefraktometria – komputerowe określenie wady wzroku;
- badanie ostrości visus na tablicy Snellena;
- cykloplegiczne badanie refrakcji z użyciem kropli rozszerzających źrenice;
- keratometritria – pomiar krzywizny rogówki;
- topografia rogówki – szczegółowa mapa kształtu przedniej powierzchni oka.
Badania dodatkowe
- pachymetria – grubość rogówki;
- biomikroskopia szczelinowa – ocena tkanek przedniego odcinka;
- OCT – tomografia optyczna siatkówki, gdy podejrzewa się inne schorzenia;
- badanie dna oka – weryfikacja stanu plamki i nerwu wzrokowego.
Metody korekcji i leczenia
W zależności od stopnia astygmatyzmu oraz potrzeb pacjenta stosowane są różne formy korekcja wady:
Okulary i soczewki kontaktowe
- okulary cylindryczne z odpowiednio dobranym cylindrem i osią;
- soczewki torowe (torowe miękkie, twarde gazoprzepuszczalne), które korygują różnice refrakcji;
- soczewki hybrydowe – kombinacja twardej i miękkiej warstwy poprawiająca komfort;
- dwutygodniowe lub miesięczne soczewki silikonowo-hydrożelowe dla osób aktywnych.
Zabiegi chirurgiczne
Rozwój technologii prowadzi do coraz bardziej precyzyjnych laserowach metod:
- LASIK – nacinanie płatka rogówki i modelowanie kształtu laserem excimerowym;
- PRK / LASEK – usunięcie nabłonka rogówki i bezpośrednie działanie lasera excimerowego;
- SMILE – niewielkie nacięcie i wycięcie soczewki wewnątrz rogówki;
- implantacja soczewki fakijnej – wszczepienie soczewki wewnątrzgałkowej bez usuwania własnej.
Zaawansowane terapie
- collagen cross-linking – usztywnienie tkanki rogówki w przypadku keratoconus;
- keratoplastyka – przeszczep rogówki w przypadku zmian bliznowatych;
- terapie kombinowane – łączenie laserowej korekcji z implantacją soczewki dla skrajnych wad.
Wybór optymalnej metody korekcji
Każdy pacjent powinien zostać dokładnie przebadany pod kątem rodzaju astygmatyzmu, grubości rogówki i oczekiwań dotyczących stylu życia. Lekarz okulista wspólnie z pacjentem dokonuje wyboru między okularami, soczewkami a metodami inwazyjnymi. Ważne jest, aby terapia była indywidualnie dopasowana, zapewniając najwyższą jakość widzenia i bezpieczeństwo zabiegu.
