Okulista i specjalista od soczewek kontaktowych często spotyka się z pacjentami uskarżającymi się na podrażnienie oczu, swędzenie czy uporczywe łzawienie. Choć na pierwszy rzut oka objawy te mogą wydawać się błahostką, w praktyce często wskazują na rozwijającą się alergię ocznych, która, nieleczona, może prowadzić do poważniejszych problemów ze wzrokiem. W poniższych rozdziałach opisujemy, jak rozpoznać takie dolegliwości, jakie czynniki je wywołują oraz jak bezpiecznie korzystać z soczewek kontaktowych, by zminimalizować ryzyko zaostrzenia objawów.
Charakterystyka alergii ocznych
Definicja i etiologia
Alergia ocznych to reakcja immunologiczna błony śluzowej oka na obecność alergenów. W zależności od mechanizmu wyróżnia się kilka typów takich reakcji, ale najczęściej obserwowane są nadwrażliwość typu I (reakcja natychmiastowa) oraz typu IV (reakcja opóźniona). Najczęstsze alergeny to:
- pyłki roślin (trawy, drzewa, chwasty),
- roztocza kurzu domowego,
- pleśnie i grzyby,
- urodziny zwierząt (łupież, sierść),
- chemiczne składniki kosmetyków i preparatów do soczewek.
Mechanizmy immunologiczne
Kontakt alergenu z nabłonkiem spojówki prowokuje uwalnianie histamina i innych mediatorów stanu zapalnego. Dochodzi do wzrostu przepuszczalności naczyń krwionośnych, obrzęku tkanek i pobudzenia zakończeń nerwowych. W efekcie pojawiają się charakterystyczne objawy, takie jak świąd czy zaczerwienienie oczu. W przewlekłych przypadkach może dojść do uszkodzenia nabłonka i obniżenia komfortu widzenia.
Typowe objawy alergii ocznych
Objawy subiektywne
Pacjenci najczęściej zgłaszają:
- intensywny świąd w obrębie powiek i spojówek,
- wrażenie ciała obcego lub piasku pod powiekami,
- nadmierne łzawienie, często nasilające się wieczorem,
- piekący ból przy mruganiu,
- nadwrażliwość na światło (fotofobia).
Objawy przedmiotowe
Okulista podczas badania może stwierdzić:
- Zaczerwienienie spojówek i powiek,
- obrzęk (chemosis) – widoczny jako wypukłość spojówek,
- wydzielina surowicza lub śluzowo-surowicza,
- rozpulchnienie nabłonka rogówki przy długotrwałej ekspozycji na alergen,
- zmiany grudkowo-krostkowe na wewnętrznej stronie powiek.
Alergia a noszenie soczewek kontaktowych
Wpływ soczewek na objawy
Osoby noszące soczewki kontaktowe są nieco bardziej narażone na dolegliwości alergiczne, ponieważ powierzchnia soczewki może zatrzymywać alergeny z powietrza lub z płynu pielęgnacyjnego. Alergeny gromadzą się w warstewce łez i w bezpośrednim kontakcie drażnią spojówkę. Konsekwencją jest nasilone pieczenie, uczucie suchości oraz większe ryzyko infekcji bakteryjnej.
Profilaktyka i higiena
Podstawą jest rygorystyczna higiena i regularna wymiana soczewek. Należy:
- myć i osuszać ręce przed każdym kontaktem z soczewkami,
- stosować jedynie rekomendowane przez okulistę płyny,
- wymieniać etui na soczewki co 3 miesiące,
- unikać zakładania soczewek w warunkach wysokiego zapylenia lub w czasie pylenia roślin,
- rozważyć przejście na soczewki jednodniowe w okresie nasilenia alergii.
Alternatywy do noszenia soczewek
Jeśli dolegliwości utrzymują się mimo zastosowania środków ostrożności, warto rozważyć:
- zakładanie okularów z powłoką antyrefleksyjną – chronią nie tylko przed światłem, ale i przed alergenami,
- stosowanie szkieł dziennych lub miesięcznych: krótszy czas noszenia zmniejsza ryzyko kumulacji alergenów,
- przerwy w noszeniu soczewek – najlepiej na czas leczenia objawów.
Diagnostyka i leczenie alergii ocznych
Badania potrzebne do postawienia diagnozy
Rozpoznanie alergii ocznych opiera się na:
- szczegółowym wywiadzie lekarskim – określenie związku objawów z ekspozycją na alergeny,
- badaniu slit lampy – ocena stanu spojówek i rogówki,
- testach skórnych (prick test) lub oznaczaniu przeciwciał IgE we krwi,
- wymazach z worka spojówkowego w celu wykluczenia infekcji bakteryjnej czy wirusowej.
Metody leczenia
W terapii alergii ocznych stosuje się:
- leki przeciwhistaminowe – doustne lub w postaci kropli, hamujące działanie histaminy,
- krople with stabilizatorami mastocytów, blokujące degranulację komórek tucznych,
- kortykosteroidowe krople oka – w cięższych postaciach i pod ścisłą kontrolą specjalisty,
- leczenie immunologiczne (immunoterapia) – odczulanie na określone alergeny, które w dłuższej perspektywie zmniejsza wrażliwość pacjenta,
- metody wspomagające, jak sztuczne łzy z dodatkiem substancji nawilżających (nawilżenie) oraz zimne okłady na powieki.
Komplementarne środki zapobiegawcze
Oprócz leczenia farmakologicznego zalecane są zmiany w otoczeniu:
- częste odkurzanie i wietrzenie pomieszczeń,
- używanie oczyszczaczy powietrza z filtrem HEPA,
- unikanie zgromadzeń pyłków na włosach i ubraniach (przebranie po powrocie do domu),
- zakrywanie nosa i ust w silnym wietrze czy podczas sprzątania.
W prowadzeniu pacjentów z alergią ocznych kluczowe jest indywidualne podejście, uwzględniające rodzaj soczewek, nasilenie objawów oraz codzienne nawyki. Dzięki odpowiedniej profilaktyce i szybkiemu wdrożeniu terapii możliwe jest znaczne złagodzenie dolegliwości oraz komfortowe noszenie soczewek nawet w okresie największego pylenia.
