Refrakcja oka to złożony proces, w którym promienie świetlne przechodzą przez kolejne struktury optyczne, aby utworzyć ostry obraz na siatkówce. W przypadku wad refrakcji, takich jak krótkowzroczność czy dalekowzroczność, zaburzona jest natężona koncentracja światła, co prowadzi do pogorszenia widzenia. W poniższym artykule przybliżymy różnice pomiędzy tymi dwiema najczęstszymi wadami wzroku, omówimy mechanizmy ich powstawania oraz sposoby korekcji za pomocą soczewek i nowoczesnych metod chirurgicznych.
Anatomia i zasady optyki oka
Oko ludzkie składa się z wielu struktur, które współpracują, by zapewnić nam ostre i wyraźne widzenie. Kluczowe znaczenie mają:
- Rogówka – przezroczysta przednia powłoka oka, skupiająca znaczną część światła,
- Soczewka – struktura o zmiennej mocy refrakcyjnej, umożliwiająca akomodację,
- Komora przednia i tylna – płyny odpowiedzialne za odżywianie rogówki,
- Siatkówka – warstwa receptorów światłoczułych, gdzie powstaje obraz,
- Nerw wzrokowy – przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego.
Promienie świetlne, po przejściu przez media optyczne oka, powinny być idealnie załamane tak, aby skupić się dokładnie na siatkówce. Wady refrakcji wynikają z nieprawidłowej długości osi gałki ocznej lub zaburzeń mocy łamiącej rogówki i soczewki.
Krótkowzroczność
Mechanizm powstawania
Krótkowzroczność (miopia) to wada, w której oko ma zbyt dużą moc optyczną lub zbyt wydłużoną oś przednio-tylną. W efekcie promienie świetlne skupiają się przed siatkówką, co daje ostry obraz obiektów znajdujących się blisko, lecz rozmazany widok odległych przedmiotów.
Przyczyny i czynniki ryzyka
- Predyspozycje genetyczne – rodzice z miopią zwiększają ryzyko zachorowania u potomstwa,
- Intensywna praca wzrokowa z bliska – długotrwałe czytanie, praca przy komputerze,
- Niewłaściwe oświetlenie – słabe warunki świetlne mogą przyspieszać progresję wady,
- Wczesna edukacja – dzieci rozpoczynające naukę w młodym wieku są bardziej narażone.
Objawy i diagnostyka
- Mrużenie oczu podczas oglądania przedmiotów w oddali,
- Ból głowy i zmęczenie oczu po dłuższym skupieniu,
- Regularne badanie wzroku w gabinecie okulistycznym potwierdza wartość w dioptriach,
- Retinoskopia i autorefraktometria – szybkie metody określania wady.
Leczenie i korekcja
- Okulary korekcyjne z soczewkami minusowymi,
- Soczewki kontaktowe sferyczne lub toryczne (przy astygmatyzmie),
- Ortokorekcja nocna – specjalne miękkie soczewki do noszenia w nocy,
- Chirurgia refrakcyjna (LASIK, PRK) – trwała zmiana kształtu rogówki,
- Implantacja fakijnych soczewek wewnątrzgałkowych.
Dalekowzroczność
Mechanizm i charakterystyka
Dalekowzroczność (hyperopia) występuje, gdy oś gałki ocznej jest zbyt krótka lub moc łamiąca oka zbyt mała. Światło ogniskuje się za siatkówką, co powoduje rozmycie widzenia z bliska, a w cięższych postaciach także „zamglenie” obrazu w oddali.
Przyczyny i rozpoznanie
- Czynniki genetyczne – dziedziczenie wady,
- Azjatycka lub kaukaska rasa – różnice anatomiczne gałki ocznej,
- Badania refrakcji i pomiary ostrości wzroku w różnych odległościach,
- Testy akomodacyjne sprawdzające zdolność soczewki do zmiany kształtu.
Objawy kliniczne
- Zmęczenie i ból głowy przy czytaniu,
- Uczucie pieczenia i łzawienia oczu przy pracy z bliska,
- Dyskomfort podczas czytania drobnego druku,
- Zaburzenia akomodacji, które mogą maskować wadę u młodszych pacjentów.
Metody korekcji
- Soczewki dodatnie w okularach lub soczewkach kontaktowych,
- Operacje refrakcyjne – miękka zmiana kształtu rogówki,
- Implantacja soczewek fakijnych, szczególnie u osób z wysoką hipermetrią,
- Ćwiczenia wzmacniające mięśnie akomodacyjne,
- Progresywne soczewki okularowe – komfort widzenia w różnych odległościach.
Soczewki korekcyjne i chirurgiczne metody
Soczewki korekcyjne dzielą się na kilka typów, dostosowanych do potrzeb pacjenta:
- Sferyczne – korygują czystą krótkowzroczność lub dalekowzroczność,
- Toryczne – rozwiązanie dla osób z jednoczesnym astygmatyzmem,
- Progresywne – kilka stref mocy, idealne przy presbiopii i zmiennej potrzebie ostrości,
- Płynne soczewki silikonowo-hydrożelowe – duża tlenoprzepuszczalność,
- Soczewki jednorazowe – minimalizują ryzyko infekcji.
Coraz popularniejsze są zabiegi chirurgii refrakcyjnej, które obejmują:
- LASIK – laserowe wycięcie i ukształtowanie rogówki,
- PRK – fotokeratektomia fotorefrakcyjna bez płatka rogówki,
- SMILE – małoinwazyjna metoda, w której usuwa się soczewkę wewnątrz rogówki,
- ICL – wszczepienie soczewki wewnątrzgałkowej,
- Cross-linking – wzmacnianie struktury rogówki przy jej cienkości.
Znaczenie regularnych badań okulistycznych
Samokontrola wzroku jest trudna, dlatego zaleca się:
- Badania okulistyczne co najmniej raz na dwa lata u dorosłych,
- Kontrola wzroku u dzieci przed rozpoczęciem nauki i w trakcie jej trwania,
- Monitorowanie progresji wady refrakcji u osób z rodziną obciążoną krótkowzrocznością,
- Ocena stanu przedniego odcinka oka w poszukiwaniu chorób rogówki i soczewki,
- Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego dla wczesnego wykrycia jaskry.
Dzięki nowoczesnym urządzeniom diagnostycznym, takim jak topografia rogówki czy aberrometria, można precyzyjnie określić krzywiznę i grubość rogówki, a także rodzaj aberracji. Pozwala to dopasować idealne parametry soczewek torycznych i progresywnych, co znacząco poprawia jakość widzenia i komfort pacjenta.
